60. rocznica śmierci
ur. 12 grudnia 1882 r. w Suwałkach,
zm. 31 marca 1963 r. w Londynie
Działaczka niepodległościowa, służyła w Legionach Polskich, odznaczona Orderem Virtuti Militari, działaczka PPS i POW, druga żona Józefa Piłsudskiego.

Aleksandra Piłsudska - działaczka niepodległościowa, kobieta nietuzinkowa

Aleksandra Piłsudska, z domu Szczerbińska urodziła się w Suwałkach 12 grudnia 1882 roku. Bardzo duży wpływ na jej życie i poglądy wywarła babcia, Karolina Zahorska. Dla tej kobiety upadek powstania styczniowego stanowił „największy cios w życiu”. To dzięki babce, która sprawowała opiekę nad Aleksandrą i pozostałymi dzieci, po przedwczesnej śmierci rodziców, po ukończeniu suwalskiego gimnazjum rozpoczęła dalszą edukację w Warszawie. Bramy uniwersytetu były wówczas zamknięte przed kobietami. Aleksandra zapisała się więc na Prywatne Kursy Handlowe Żeńskie. Była to „pierwsza uczelnia wyższa dla pań w zaborze rosyjskim, która nie kształciła nauczycielek czy lekarek, ale – księgowe i biuralistki”. Ola ponadto studiowała na Uniwersytecie Latającym. Zetknęła się wtedy też z ideologią socjalizmu. Pod jej wpływem podjęła pracę w fabryce wyrobów skórzanych na warszawskiej Woli, a także zaczęła się angażować w działalność polityczną. W 1904 roku Aleksandra Szczerbińska wstąpiła w szeregi Polskiej Partii Socjalistycznej, która głosiła ideę walki uciskanych przeciwko uciskającym. Ponadto w PPS-ie kobietom pozwalano walczyć na równi z mężczyznami i dyskutować o przyszłym równouprawnieniu we wszystkich sferach życia.
Aleksandra zajmowała się pracą konspiracyjną oraz zaopatrzeniem bojowców w broń. Odbierała i magazynowała zagraniczne transporty karabinów, rewolwerów, amunicji i materiałów wybuchowych oraz koordynowała ich przekazanie do lokalnych oddziałów Organizacji Bojowej PPS. Zbierała ponadto informacje, które pomogły w przygotowaniu słynnej akcji pod Bezdanami i w napadzie na bank Państwowy w Kijowie. W 1907 została aresztowana przez policję rosyjską w Warszawie, jednak zwolniona z braku dowodów. Następnie udała się do Kijowa, do dalszej pracy konspiracyjnej. Z kolej we Lwowie, gdzie pracowała w biurze fabrycznym, nawiązała współpracę ze Związkiem Strzeleckim oraz współtworzyła Towarzystwo Opieki nad Więźniami Politycznymi.
Józefa Piłsudskiego, który był wtedy znanym wrogiem caratu i przywódcą Organizacji Bojowej PPS poznała w maju 1906 roku.
W czasie I wojny światowej Aleksandra Szczerbińska służyła w Legionach Polskich, jako komendantka kurierek. Działała także w Polskiej Organizacji Wojskowe.
W 1918 i 1920 roku urodziła córki – Wandę i Jadwigę. Józefa Piłsudskiego poślubiła dopiero w 1921 roku, po śmierci pierwszej żony, Marii Piłsudskiej, która do końca swojego życia nie zgadzała się na rozwód z mężem. Józef i Aleksandra Piłsudscy mieszkali w willi Milusin w podwarszawskim Sulejówku.
W dwudziestoleciu międzywojennym Piłsudska prowadziła szeroką działalność honorową i społeczną. Od 1926 zasiadała w Kapitule Orderu Virtuti Militari oraz w stowarzyszeniach społecznych opiekujących się rodzinami wojskowych, młodzieżą i ludźmi wymagającymi pomocy.
Po niemieckim najeździe we wrześniu 1939 roku i agresji ZSRR na Polskę, Aleksandra Piłsudska wraz z córkami ewakuowała się najpierw do Wilna, potem do Kowna na Litwie, a następnie na Łotwę. Ostatecznie poprzez Szwecję zdołała dostać się do Wielkiej Brytanii i zatrzymać się w Londynie. Często w jej skromnym domu spotykali się Polacy i pielęgnowali pamięć o kraju.
Aleksandra Piłsudska zmarła 31 marca 1963 roku. Została pochowana na cmentarzu North Sheen. Po jej śmierci, wiosną 1963 z inicjatywy gen. Kazimierza Sosnkowskiego powstał Fundusz Wydawniczy im. Aleksandry Piłsudskiej. Jej prochy zostały sprowadzone do Polski 28 października 1992 roku i złożone w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

https://muzeumpilsudski.pl/wierna-sluzba-wspomnienia-uczestniczek-walk-o-niepodleglosc-1910-1918-online/

https://wydawnictwo.uni.lodz.pl/produkt/aleksandra-pilsudska-1882-1963/

https://www.niebywalesuwalki.pl/2015/04/z-suwalk-do-belwederu-jaka-byla-aleksandra-pilsudska/

https://historykon.pl/25-pazdziernika-1921-roku-odbyl-sie-slub-jozefa-pilsudskiego-i-aleksandry-szczerbinskiej/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Aleksandra_Pi%C5%82sudska

https://historiaposzukaj.pl/wiedza,osoby,786,osoba_aleksandra_pilsudska.html

https://niepodlegla.gov.pl/o-niepodleglej/aleksandra-pilsudska-filmowy-portret-matki-polskiej-niepodleglosci/

https://www.polskieradio.pl/39/156/artykul/2484131,aleksandra-pilsudska-%E2%80%93-rewolucjonistka-u-boku-marszalka

http://pilsudski.jcom.pl/Aleksandra%20Pilsudska.html?i=1

https://blog.polona.pl/2019/12/aleksandra-pilsudska-sufrazystka-rewolucjonistka-zona-marszalka/

http://www.dziecionline.pl/Suwalki/ludzie/pilsudska.htm

https://histmag.org/Kochala-Polske-i-samego-Marszalka-dzialalnosc-Aleksandry-Pilsudskiej-21170

https://eszkola.pl/historia/aleksandra-pilsudska-zona-swojego-meza-10184.html

https://ciekawostkihistoryczne.pl/2018/12/22/jakie-pierwsze-wrazenie-pilsudski-zrobil-na-swojej-przyszlej-zonie-aleksandrze-szczerbinskiej/

https://histmag.org/Aleksandra-Szczerbinska.-Portret-przyszlej-zony-Marszalka-21479

https://historia.org.pl/2016/05/12/milosny-trojkat-aleksandra-szczerbinska/

https://wielkahistoria.pl/dla-meza-wygodnie-bylo-by-siedziala-cicho-zapomniane-osiagniecia-aleksandry-pilsudskiej/

https://i.pl/pani-belwederu-prawdziwa-opowiesc-o-aleksandrze-pilsudskiej/ar/c15-13637350

https://radio.lublin.pl/2023/01/towarzyszki-walki-jozefa-pilsudskiego-zamojska-wystawa-poswiecona-dromaderkom/

https://natemat.pl/254419,druga-zona-jozefa-pilsudskiego-aleksandra-to-buntowniczka-i-bohaterka

https://historia.wprost.pl/kobiety-w-historii/11026537/bohaterska-socjalistka-odbila-pilsudskiego-z-wiezienia-dla-partii-byla-swieta.html

https://kultura.onet.pl/wiadomosci/nasze-bojownice-wystawa-w-stulecie-praw-wyborczych-polek-w-galerii-w-z/7sv7k9n