100. rocznica śmierci
ur. 4 lipca 1831 r. w Warszawie,
zm. 4 listopada 1923 r. w Kórniku.
Polska działaczka społeczna, służebnica Boża Kościoła katolickiego.

 

Zamoyska Jadwiga - wydawnictwa zwarte

 

Jadwiga Zamoyska z Działyńskich to znana polska działaczka społeczna i wybitny pedagog, która zajmowała się wychowaniem gospodarczym kobiet na przełomie XIX i XX wieku.

Urodziła się w Warszawie 4 lipca 1831 roku. Dzieciństwo i młodość spędziła w Galicji i rodzinnym Kórniku koło Poznania. Wykształcenie w duchu patriotycznym otrzymała w domu rodzinnym Działyńskich. W 1852 roku wyszła za mąż za generała Władysława Zamoyskiego. Następnie przez 30 lat przebywała w Paryżu, Anglii, Turcji, Niemczech i Szwajcarii, gdzie gruntownie zapoznała się z organizacją i metodami ważniejszych zakładów wychowawczych.

Po śmierci męża w 1868 roku, znając braki polskiego wychowania, zajęła się pod wpływem oratoriów wychowaniem dziewcząt w duchu chrześcijańskim i narodowym, w celu przygotowania ich do obowiązków rodzinnych i domowych. Około 1870 roku założyła we Francji zakład wychowawczy dla polskich dziewcząt. Swoje kredo pedagogiczne określiła jako służbę ojczyźnie i równocześnie Bogu przez potrójne zaangażowanie się człowieka w pracę duchową, umysłową i ręczną. Zwalczała sentymentalizm, propagowała kształcenie religijne i modlitwę, studia Pisma Świętego, medytacje.

Po powrocie do Polski w 1882 roku, otworzyła pierwszą polską szkołę zawodową dla dziewcząt – Szkołę Domowej Pracy Kobiet, jako zakład gospodarczo-wychowawczy i szkołę życia chrześcijańskiego w rodzinnym majątku, Kórniku pod Poznaniem. Gdy Bismarck sprzeciwił się temu, w 1885 roku przeniosła ją do Galicji, gdzie kolejno istniała w Lubowoli na Spiszu, Kalwarii Zebrzydowskiej i Kuźnicach koło Zakopanego. Przez ćwierć wieku Zamoyska wychowywała stale po 120 dziewcząt ze wszystkich zaborów i z różnych warstw społecznych. W sumie za życia założycielki wykształcenie zdobyło ponad 3000 dziewcząt. Zamoyska żyła wśród nich, dając wzniosły przykład kobiety, Polki, chrześcijanki. Zwalczała wady narodowe, ucząc przeciwnych im cnót – odrzucanie zbytku, hojności dla spraw katolickich i polskich, wysokiego poczucia godności osobistej i narodowej oraz zamiłowania do pracy.

Zamoyska była pionierką akcji katolickiej i zawodowego kształcenia dziewcząt. Angażowała do pracy osoby świeckie i uczyła je doskonałości chrześcijańskiej. W publikacji O pracy (1902) pragnęła usunąć uprzedzenia do pracy ręcznej, które istniały jeszcze w pewnych warstwach społecznych. Podobnie jak Bronisław Markiewicz dostrzegła w pracy ręcznej twórczy czynnik kształcenia osobowości, szczególnie rozwijania samodzielności, inicjatywy i obserwacji, kontroli wyników pracy, rozwijania umysłu i woli.

Jej uczennice były świeckimi apostołkami pracy katolickiej i tworzyły w swoich rodzinach ośrodki życia chrześcijańskiego. Jednocześnie jako jedna z pierwszych obok Marii Dąbrowskiej i Cecylii Plater-Zyberkówny, głosiła pogląd, że kształcenie dziewcząt musi uwzględniać całokształt ich obowiązków, musi być zatem oparte na pracy: ręcznej, umysłowej i duchowej.

W posłannictwie kobiety podkreślała potrzebę rozstrzygnięcia trudnego dylematu uległości i samodzielności. Swoje poglądy przedstawiła też w dziełach: O miłości Ojczyzny (1899) i  O wychowaniu (1907). Ta ostania książka została przetłumaczona na kilka języków. Podkreślała wielką odpowiedzialność w wychowaniu dziecka, a szczególnie specyficzną rolę matki. Od niej w dużym stopniu zależy kształtowanie charakteru dziecka. Ojciec zaś ma być wzorem takich cnót, jak: roztropność, męstwo, umiejętności i sprawiedliwość. Rodzice budują fundament wychowania, natomiast wychowawcy dopełniają to dzieło.

Zamoyska zalecała dla dziewcząt naukę takich przedmiotów, jak: język polski, historia powszechna i Polski, arytmetyka, geografia, języki obce, nauka społeczna, pedagogika, higiena, teoria gospodarcza i przedmioty praktyczne – hodowla, gotowanie, piekarnictwo, mleczarstwo, szycie itp. Wiedzę o Bogu miały zapewnić katechizm, rekolekcje, pogadanki, samodzielne czytanie Biblii i żywotów świętych.

Co do środków wychowawczych zalecała, aby chwalić z umiarem, a ganić z miłością. Stała na stanowisku, aby ganić i pochwalać nie dziecko, ale jego czyny. Zamoyska zwracała uwagę na posłuszeństwo, ale rozumne, które wyrabia karność, niezbędną w życiu społecznym. Podobnie jak św. Jan Bosko zalecała zapobieganie złu oraz rozwijanie pozytywnych zainteresowań. Wdrażała do samowychowania przez rozmyślanie, modlitwy, rachunek sumienia, umartwianie przez powściągliwość, pokutę, milczenie i dokładność w drobnych sprawach. Zamoyska widziała dużą wartość we wspólnym życiu, ponieważ daje ono okazję do poznania, miłowania, służenia i przebaczania bliźniemu.

Jadwiga Zamoyska zmarła w Kórniku 4 listopada 1923 roku, poświęciwszy 55 lat pracy na polu wychowawczym. Za swój dorobek jako jedna z pierwszych osób była odznaczona Orderem Odrodzenia Polski. W 2023 roku w listopadzie będziemy obchodzili 100. rocznicę śmierci Jadwigi Zamoyskiej, z tego właśnie powodu Sejm RP ustanowił jej postać jako jedną z patronek roku 2023.

 Źródło:  Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku, red. Prowadzący Ewa Różycka, Wydawnictwo Akademickie „Żak”, Warszawa 2008.

 

MULTIMEDIA:

https://www.muzeumzamoyskich.pl/jadwiga-z-brzozowskich-zamoyska

https://sremiokolice.wordpress.com/2019/04/01/muzeum-archidiecezjalne-w-poznaniu-jadwiga-zamoyska/