JÓZEF MAKSYMILIAN OSSOLIŃSKI 1754-1826
polski powieściopisarz, poeta, badacz i historyk literatury, tłumacz, założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie w roku 1817, któremu przekazał swój potężny księgozbiór.
Józef Maksymilian Ossoliński urodził się w Woli Mieleckiej, w województwie sandomierskim. Ojciec jego – Michał Ossoliński był kasztelanem czchowskim, a także właścicielem m.in. Mielca, Zgórska, Woli Mieleckiej czy Izbisk. Matką zaś była Anna z Szaniawskich. Wychowany był w surowej i godnej atmosferze właściwej dawnym dworom szlacheckim. Józef Maksymilian był młodzieńcem głęboko religijnym, nieśmiałym i skromnym.
W roku 1762 wysłany został na naukę do Collegium Nobilium jezuitów w Warszawie, jednej z najlepszych szkół jezuickich w kraju (ukończył je w roku 1771). Profesorami Ossolińskiego w Collegium byli wybitni duchowni: Adam Tadeusz Naruszewicz – poeta i historyk, redaktor „Zabaw przyjemnych i pożytecznych”; Karol Wyrwicz – geograf, historyk i pedagog; Franciszek Bohomolec – autor wielu komedii bezlitośnie chłostających wady ówczesnej szlachty, oraz inni (I. Nagurczewski, J. Albertrandi). Wszyscy oni należeli do kręgu przyjaciół króla Polski Stanisława II Augusta.
Traktaty rozbiorowe sankcjonujące grabież ziem polskich dokonaną w roku 1772 spowodowały, że majątki Ossolińskich znalazły się w nowo utworzonej prowincji monarchii habsburskiej, zwanej Galicją. Gospodarząc w majątkach rodzinnych na Mielecczyźnie i odwiedzając Warszawę, Ossoliński oddawał się zajęciom literackim i pracy naukowej. Wkrótce otrzymał tytuł hrabiowski. 18 września 1785 poślubił swoją krewną – hrabinę Teresę Jabłonowską. Małżeństwo było bezdzietne i rozeszło się w 1791 roku.
W latach 1789–1793 działał aktywnie w komitecie, którego zadaniem było uzyskanie zmian w systemie austriackiego zarządzania Galicją. Projekt konstytucji Galicji nie doczekał się jednak realizacji. W tym samym okresie przewodniczył delegacji stanów galicyjskich do Leopolda II. Około roku 1792 podróżował po Europie Środkowej, odwiedzając Saksonię, Bawarię, Austrię, Czechy i Morawy. W 1793 roku przez kilka miesięcy mieszkał w Wiedniu.
Pozostawał wówczas w dobrych stosunkach z austriackim ministrem Thugutem, dzięki czemu mógł pośredniczyć w kontaktach pomiędzy rządem wiedeńskim a przywódcami insurekcji kościuszkowskiej. Protegował lwowski „Dziennik Patriotycznych Polaków” oraz wstawiał się za więzionymi patriotami.
Po III rozbiorze Polski zaborcy dążyli do wynarodowienia społeczeństwa, niszcząc i zamykając uczelnie oraz placówki naukowe i kulturalne. Najdotkliwszym ciosem dla kultury polskiej stało się wywiezienie do Rosji zbiorów Biblioteki Załuskich. W tej sytuacji do walki o stworzenie ogólnonarodowej biblioteki stanęli m.in. Czartoryscy, Tadeusz Czacki i Józef Maksymilian Ossoliński – fundator Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.
Od 1794 roku porządkowaniem i poszerzaniem księgozbioru Ossolińskiego zajął się Samuel Bogumił Linde. Dziesięć lat poświęcił on na gromadzenie materiałów do „Słownika języka polskiego”, korzystając z opieki i współpracy naukowej Ossolińskiego. W 1804 roku Linde został powołany na dyrektora Liceum Warszawskiego.
Od roku 1795 Ossoliński mieszkał na stałe w Wiedniu, gdzie poświęcił się pracy naukowej i pasji bibliofila. Gromadził zbiory biblioteczne, graficzne, numizmatyczne i malarskie, przeznaczając je na fundację narodową. 5 stycznia 1808 został mianowany tajnym radcą dworu cesarskiego, a 16 lutego 1809 prefektem Nadwornej Biblioteki Cesarskiej. Przez 15 lat pełnił funkcję kuratora galicyjskiego instytutu ekonomicznego w Wiedniu.
Ossoliński był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie oraz wielu europejskich towarzystw naukowych. Uniwersytet Lwowski nadał mu w 1820 roku doktorat honorowy z filozofii. Zakupił klasztor pokarmelitański we Lwowie wraz z ruinami kościoła św. Agnieszki na potrzeby przyszłej fundacji.
W akcie erekcyjnym Zakładu Narodowego im. Ossolińskich ustanowił szczegółowy plan fundacji, określając strukturę zarządzania oraz obowiązki instytucji. 25 grudnia 1823 zawarł umowę z księciem Henrykiem Lubomirskim, który włączył swoje zbiory do Biblioteki Ossolińskich pod nazwą „Muzeum imienia Lubomirskich”.
W 1820 roku zapadł na ciężką chorobę, a w 1823 stracił wzrok. Zmarł 17 marca 1826 roku w Wiedniu. Jego grób nie zachował się, gdyż znajdował się na zniszczonej części cmentarza Matzleindorf.
W 1827 roku zbiory Ossolińskiego zostały przewiezione do Lwowa. Kolekcja, darowana narodowi polskiemu, obejmowała ponad 10 tysięcy dzieł w niemal 20 tysiącach tomów, rękopisy, mapy i ryciny, stanowiąc fundament Zakładu Narodowego im. Ossolińskich.
Źródło: Józef Maksymilian Ossoliński – Wikipedia, wolna encyklopedia